Het leven verloopt zelden zoals gepland. De meeste mensen gaan ervan uit dat zij de controle hebben, maar onverwachte gebeurtenissen dwingen ons de realiteit onder ogen te zien dat dit vaak een illusie is. Grote verstoringen zijn echter niet alleen maar tegenslagen; ze laten zien wie we werkelijk zijn en kunnen een katalysator voor groei zijn.
De openbaring in disruptie
De term ‘apocalyps’, afgeleid van het Griekse apokálypsis, betekent openbaring. Hoewel verandering voelt als een einde, legt het vaak verborgen waarheden over onszelf bloot. Shankar, voormalig adviseur in het Witte Huis van Obama, onderzoekt dit fenomeen in haar werk over veerkracht, waarbij ze put uit de cognitieve psychologie en neurowetenschappen.
Een treffend voorbeeld komt uit het verhaal van Olivia, een studente die een beroerte in haar hersenstam kreeg, waardoor ze het lock-in-syndroom kreeg. Ze kon niet bewegen of praten en kon alleen communiceren door te knipperen. Vóór de beroerte was Olivia een chronische mensenliefhebber, die voortdurend haar imago ter goedkeuring stelde. Daarna verdween die optie. Gedwongen om haar ongefilterde zelf te confronteren, ervoer ze een diepere zelfacceptatie dan voorheen.
De illusie van controle
Mensen overschatten hun controle over de uitkomsten – een ‘illusie van controle’ die, hoewel onnauwkeurig, betekenis en motivatie biedt. Uit onderzoek blijkt dat mensen zich vaak meer gestrest voelen door onzekerheid dan door bekende negatieve uitkomsten, wat onze afkeer van onvoorspelbaarheid benadrukt.
In plaats van zich over te geven aan chaos, pleit Shankar voor het terugwinnen van de controle door middel van cognitieve herkadering en op bewijs gebaseerde hulpmiddelen. Eén sleutelconcept is de ‘einde-van-de-geschiedenis-illusie’, het valse geloof dat we klaar zijn met evolueren. In werkelijkheid blijven onze overtuigingen, waarden en copingvaardigheden kneedbaar, vooral tijdens belangrijke levensveranderingen.
Identiteit aan doel verankeren
Shankar stelt voor om identiteit niet te verankeren in rollen of labels (zoals ‘ouder’ of ‘violist’), maar in onderliggende motivaties. Toen haar handblessure uit haar kindertijd een einde maakte aan haar vioolcarrière, realiseerde ze zich dat ze niet de activiteit zelf was kwijtgeraakt, maar een identiteit. Door haar focus te verleggen naar de emotionele band die ze voelde via muziek, vond ze nieuwe manieren om die via verhalen en psychologie tot uitdrukking te brengen.
Dit geldt breed. Het identificeren van de diepere behoeften onder rollen creëert een ‘zachtere landing’ wanneer de omstandigheden veranderen. Een ouder die zijn kind verliest, kan zichzelf bijvoorbeeld niet opnieuw definiëren als ouder, maar als iemand die op nieuwe manieren liefde en verbondenheid zoekt en vindt.
Psychologische hulpmiddelen voor veerkracht
Ontkenning op de korte termijn kan een natuurlijk buffermechanisme zijn tijdens onrust, maar aanpassing op de lange termijn vereist integratie. Strategieën omvatten:
- Zelfbevestiging: Het opschrijven van intacte en betekenisvolle delen van uw identiteit vermindert het piekeren.
- Morele verheffing: Het zien van moed, vriendelijkheid of veerkracht bij anderen vergroot ons gevoel van wat mogelijk is.
Verandering verstoort niet alleen plannen; het daagt onze aannames over controle en betekenis uit. Door onze geest met flexibiliteit, zelfcompassie en nieuwsgierigheid voor te bereiden, kunnen we met grotere veerkracht door onrust heen gaan.
Uiteindelijk is de persoon die de transitie overleeft niet dezelfde als degene die ermee begonnen is. De onverwachte wendingen van het leven dwingen ons om te groeien op manieren die we ons niet hadden kunnen voorstellen.
