Elke dertien minuten. In de VS wordt weer een baby doof geboren. Niet alle doofheid is echter hetzelfde. Sommige van deze kinderen hebben een specifieke, zeldzame genetische fout. De hardware? Prima. De software? Gebroken.
“Het is alsof de telefoon werkt, maar de kabel is niet aangesloten”, legt dr. Jeffrey Holt uit.
Na vijfentwintig jaar voorbereiding zei de FDA eindelijk ja. De eerste gentherapie voor welke vorm van doofheid dan ook in de geschiedenis kreeg zijn stempel van goedkeuring. In het centrale onderzoek kregen twintig baby’s, kinderen en tieners de behandeling. Tachtig procent vertoonde zes maanden later een betere gehoorgevoeligheid. Op langere termijn bereikte tweeënveertig procent een normaal gehoor. Het was veilig. Grotendeels. Een paar oorontstekingen, maar die verdwenen.
“Ze kunnen gefluister horen en praten. Hun leven is totaal getransformeerd.”
Dr. Zheng-Yi Chen Harvard Medische School
Een geheel nieuwe manier om een gebroken oor te repareren. Nooit eerder gedaan.
De gehackte vector
Het probleem zit in een gen genaamd OTOF. Het muteert en stopt het signaal van het binnenoor dat de hersenen raakt.
Om het probleem te verhelpen injecteren artsen een werkkopie in het slakkenhuis. Tweeëntwintig vangen? Het OTOF-gen is enorm. Het past niet meer in het virale bezorgvoertuig (de AAV-vector) zoals vroeger.
Onderzoekers splitsten het gen. Halveert het. Stop stukje A in het ene virus en stukje B in het andere. Ze schieten ze naar binnen. In de cel vinden de stukken elkaar en klikken ze weer in elkaar. Ongeveer negentig procent van de tijd werkt het. De cel begint de goede kopie te gebruiken.
Het is slim. Het is nog nooit eerder gevalideerd bij mensen voor deze ziekte.
Regeneron heeft deze therapie gemaakt. Ze geven het gratis weg aan in aanmerking komende kinderen. Eli Lilly werkt aan hetzelfde doel. Dat geldt ook voor groepen in Zweden en China. Wereldwijd hebben ongeveer vijftig tot zestig patiënten iets soortgelijks gezien.
“Over zes tot twaalf maanden wordt het beter”, zegt Chen. “Dan blijft het goed. Al drie jaar geen daling. Dat is echt opmerkelijk.”
Snelheid is alles
Tijd is belangrijk. De klok tikt hard.
Dr. Daniel Choo leidt de kindergeneeskundekant in Cincinnati. Hij leidt ook het Lilly-proces. Hij wil kinderen behandelen vóór de leeftijd van drie jaar. Idealiter jonger. Dat is het moment waarop de hersenen zich voorbereiden op taal.
Twee broers en zussen zijn afgelopen herfst behandeld. Eén was een jaar oud. De andere was drie en een half. De kleine pikte de spraak snel op. De oudste heeft nog steeds vertraging.
“Horen is geen automatische spraak”, benadrukt Choo. Je herstelt het geluid. Je moet nog leren praten.
Om ze vroeg te behandelen, moet je vroeg testen. Screening bij pasgeborenen identificeert de doofheid. Dan vind je de genenmatch. Snel.
Implantaten zijn een doodlopende weg?
Cochleaire implantaten zijn momenteel de gouden standaard. Meestal gegeven na negen of twaalf maanden.
Ze zetten geluid om in elektriciteit. Het werkt. Het is niet natuurlijk. Maar als je het vroeg doet, praat het kind. Wachten tot vijftien? Misschien horen ze geluid. Ze zullen waarschijnlijk geen woorden begrijpen.
Gentherapie voelt meer als natuurlijk horen. Omdat het de eigen biologie van het lichaam gebruikt.
Er is echter een valstrik.
“Als je eenmaal een cochleair implantaat hebt geplaatst, verbrand je de brug”, zegt Choo.
Littekenweefsel. Trauma aan het slakkenhuis. Je kunt niet teruggaan. Als u nu implanteert, kunt u deze gentherapie nooit gebruiken. Het raam slaat dicht.
De volgende vijftien
OTO was nog maar het begin.
Het veld weet nu dat dit model werkt. Andere genen wachten in de coulissen.
“Er zijn 150 genen”, zegt Holt.
GJB2 is de volgende in de rij. Het veroorzaakt gehoorverlies bij eenentwintig procent van alle dove kinderen. Choo wedt dat we over tien jaar veertig procent van de genetische gevallen zullen dekken.
Hoe zit het met luide muziek?
Helpt dit volwassenen?
Niet echt.
Ongeveer een derde van de Amerikanen ouder dan vijfenzestig verliest zijn gehoor. Dit zijn geen genen. Dit is schade. Oordopjes op maximaal volume. Concerten. Leeftijd.
Gentherapie corrigeert instructies. Het laat geen cellen groeien.
“Je wordt geboren met 15.000 haren”, merkt Choo op. “Meer krijg je niet. Als je er 3,00 verliest, hoor je druppels.”
Voor het oudere publiek proberen onderzoekers nieuwe haartjes te laten groeien. Het heeft gewerkt bij muizen. Het heeft gewerkt bij vogels. Nog niet bij apen. Niet bij mensen.
De deur staat open. Gewoon een barst.
Kira Peikoff heeft bijgedragen aan de rapportage.
